“Dạy Em Dùng ChatGPT Đi”
“Thầy ơi, dạy em dùng ChatGPT đi.”
Mình nghe câu đó nhiều lắm. Và mình không dạy. Không phải vì giấu nghề. Mà vì dạy “dùng ChatGPT” giống dạy cầm dao — cầm được rồi, cắt gì?
Năm nay con gái lớn của mình tốt nghiệp cấp 3, chuẩn bị vào đại học. Mình quyết định xây cho con một chương trình AI — không phải vì muốn con “học AI” theo nghĩa kỹ thuật, mà vì muốn con có thêm lợi thế: biết dùng AI như một công cụ phục vụ mục tiêu rõ ràng, trước khi bước vào môi trường đại học nơi mọi người đang tìm cách làm cùng điều đó nhưng mù mờ hơn.
Không định dạy ai khác — cho đến khi một nhóm phụ huynh và sinh viên chuẩn bị vào năm nhất đại học hỏi. Mình nhận lời.
Chương Trình Không Có Gì Trong Đó
Chương trình này không có:
Bài giảng “AI là gì?”
Bộ sưu tập prompt đỉnh
Danh sách “10 công cụ AI yêu thích của mình”
Buổi đầu tiên, mình không mở ChatGPT. Mình yêu cầu mỗi bạn viết ra:
Ngành mình sẽ học
AI sẽ thay đổi ngành đó thế nào trong 5 năm tới — theo suy nghĩ của bạn, không phải theo Google
Từ đó, chọn 3 chủ đề nhỏ muốn đào sâu
Phần lớn bạn mất 20 phút để hoàn thành 3 điểm đó. Một số bạn mất cả buổi.
Nhưng từ 3 chủ đề đó, AI mới bắt đầu có ý nghĩa. Vì lúc đó bạn có đích đến — và công cụ mới thành công cụ thật.
Vòng Lặp Duy Nhất Cần Rèn
Cả chương trình chỉ xoay quanh một vòng lặp: xác định đầu ra → prompt cho AI (đủ context) → tạo sản phẩm.
Nghe đơn giản. Nhưng phần khó là bước đầu tiên: xác định đầu ra. Phần lớn người dùng AI kém không phải vì prompt kém — mà vì không biết mình muốn gì.
Mỗi buổi rèn 3 thứ song song:
Viết có lập luận và giọng riêng (AI hỗ trợ, không thay thế)
Hiểu công nghệ bên dưới (không cần code, nhưng cần biết AI hoạt động thế nào để không bị mù)
Tư duy lãnh đạo: biết đích đến, biết đào tạo AI theo context của mình, biết khi nào dừng
Sản phẩm không chỉ là văn bản. Có buổi mình yêu cầu làm infographic. Buổi khác làm video ngắn. Buổi khác làm mockup app nhỏ hoặc trang web đơn giản. Vì AI hiện tại không chỉ viết chữ — nó làm được nhiều thứ hơn, và người học cần trải nghiệm điều đó thật sự.
Max Schoening: Agency Quan Trọng Hơn Skills
Max Schoening là Head of Product tại Notion — một trong những product leader AI-forward nhất hiện nay. Trước đó ông từng làm PM ở Google, chạy design ở Heroku, làm VP Design kiêm engineer bán thời gian. Người này hiểu cả hai bên của bàn: build và dùng.
Trên Lenny’s Podcast tháng 5 vừa rồi, Schoening nói điều mà mình đã cảm nhận nhưng chưa diễn đạt được: AI đang biến 10% đầu tiên của bất kỳ dự án nào thành “free” — ai cũng có thể bắt đầu. Nhưng thành công không phụ thuộc vào skills cụ thể — mà vào agency.
Agency theo định nghĩa của ông: nhận ra rằng thế giới có thể thay đổi được, và mình là người thay đổi nó. Không phải năng lực kỹ thuật — mà là nhận thức rằng mình có quyền tác động.
Ông trích Steve Jobs: “Everything around you was made up by people that were no smarter than you.” Agency được rèn bằng “making” — tinkering, building, creating. Hành động tạo ra → dẫn đến học hỏi. Không phải ngược lại.
Schoening cũng đưa ra “tiny core theory” — mỗi sản phẩm vĩ đại chỉ có một lõi cực nhỏ: iPhone là multitouch, GitHub là pull request, Notion là blocks. Người có agency nhìn thấy lõi đó và xây xung quanh nó — không bị phân tâm bởi features xung quanh.
Mình nghe câu “agency matters more than skills” mà thấy đó chính xác là thứ chương trình mình đang xây. Không dạy kỹ năng rời rạc — dùng tool A, prompt B, workflow C. Dạy phản xạ: gặp nghẽn → hỏi AI → làm liền. Phản xạ đó là biểu hiện của agency — tôi có thể thay đổi tình huống này, và tôi biết cách bắt đầu.
Dạy AI tốt nhất là không dạy AI. Dạy agency — rồi AI tự trở thành công cụ trong tay người có mục đích.
Cái Mình Học Được Từ Chính Mình
Nhìn lại hành trình bản thân: mình hiếm khi thuộc prompt nào. Không có “bộ sưu tập prompt đỉnh” trong máy mình. Không có danh sách công cụ yêu thích được tổ chức cẩn thận.
Cái mình có: quy trình, và thói quen thực hành. Khi đầu ra đã rõ trong đầu — prompt tốt tự xuất hiện. Không phải vì mình giỏi prompt. Mà vì mình biết mình muốn gì.
Đó là agency. Không cần bằng chứng nhận. Không cần khóa học 6 tháng. Chỉ cần câu hỏi rõ và thói quen bắt tay vào làm.
Bạn Không Cần Chương Trình Đào Tạo AI
Bạn không cần chương trình đào tạo AI cho con, cho đội ngũ, hay cho bản thân.
Bạn cần một câu hỏi: “Con/Em/Bạn đang bí chỗ nào?”
Từ điểm nghẽn đó, AI sẽ tự tìm chỗ đứng. Không cần giới thiệu. Không cần hướng dẫn sử dụng. Agency = biết mình muốn gì → tool tự rõ.
Dạy AI bằng cách không dạy AI. Nghe ngược đời, nhưng mình thấy nó hiệu quả hơn bất kỳ bộ prompt nào.
Chương trình AI của mình bắt đầu từ câu hỏi đó. Nếu bạn muốn con (hoặc bản thân) thử — một buổi nhỏ, không cam kết — liên hệ mình.