Hồi còn mới đi dạy, mình mắc một bệnh nghề nghiệp khá nặng: Bệnh “Cầm tay chỉ việc”.
Học sinh làm bài tập, mình không chỉ ra đề, mình còn mớm luôn cách giải: “Bài này các em phải dùng định luật bảo toàn khối lượng, bước 1 tính m, bước 2 tính n…”.
Kết quả? Học sinh làm răm rắp, điểm cao chót vót.
Nhưng hễ rớt một chữ trong đề bài là… tịt ngòi.
Và mình đem cái tư duy đó vào cả việc làm dự án.
Lúc thuê bạn freelancer thiết kế lại cái logo cho tiệm cà phê, mình bảo:
“Em lấy màu nâu mã #A52A2A nhé.”
“Font chữ phải có chân (serif).”
“Hình cái cốc đặt bên phải, hạt cà phê bay bên trái.”
Bạn ấy làm y chang.
Kết quả? Cái logo nhìn như một nồi lẩu thập cẩm. Xấu đau đớn.
Mình gào lên: “Sao em làm xấu thế?”. Bạn ấy tỉnh bơ: “Thì anh bảo em làm thế mà.”
Lúc đó mình mới thấm thía bài học từ Gokul Rajaram (huyền thoại của Google Adsense và DoorDash) trong tập podcast với Lenny.
“Feature Factory” vs. “Empowered Team”
Gokul bảo rằng, sai lầm lớn nhất của các Founder (và cả những người quản lý nghiệp dư như mình) là biến team của mình thành một “Feature Factory” (Nhà máy sản xuất tính năng).
Ở đó:
Sếp ra lệnh: “Làm cái nút này màu đỏ, to bằng cái bát.” (Solution)
Nhân viên: “Dạ.” (Execution)
Kết quả: Cái nút màu đỏ ra đời, nhưng chả ai bấm vào. Vì vấn đề thực sự của khách hàng không phải là cái nút bé, mà là họ… không thấy cái nút đó.
Gokul khuyên chúng ta nên xây dựng “Empowered Team” (Team được trao quyền).
Thay vì giao Giải pháp (Solution), hãy giao Vấn đề (Problem).
Thay vì nói: “Làm cái nút màu đỏ.”
Hãy nói: “Tỉ lệ click vào nút Mua hàng đang thấp quá. Làm sao để tăng nó lên?”
Lúc này, team (hoặc chính bộ não của bạn) sẽ nhảy số: “À, hay là đổi vị trí? Hay là đổi lời kêu gọi? Hay là làm nó nhấp nháy?”
Áp Dụng Cho “Team Một Người” (Và AI)
Bạn bảo: “Nhưng tôi làm gì có nhân viên? Tôi làm một mình mà.”
Sai lầm! Bạn đang làm việc với những cái đầu thông minh nhất thế giới: AI (ChatGPT, Claude, Gemini).
Trước đây, mình dùng AI như một cái máy đánh chữ:
- “Viết cho tao một status Facebook về cà phê Robusta.”
Nó viết ra một bài văn mẫu chán ngắt.
Sau khi nghe Gokul, mình đổi cách prompt:
Vấn đề: “Tao muốn bán được nhiều cà phê Robusta hơn cho dân văn phòng hay buồn ngủ lúc 2h chiều. Họ sợ uống cà phê bị say, tim đập nhanh.”
Nhiệm vụ: “Hãy đóng vai một Copywriter hài hước, đề xuất 3 hướng nội dung để giải quyết nỗi sợ này.”
Kết quả? Nó nghĩ ra những ý tưởng mà mình không ngờ tới:
Hướng 1: So sánh Robusta với “Red Bull tự nhiên”.
Hướng 2: Kể chuyện “Say cà phê còn đỡ hơn say deadline”.
Khi bạn coi AI (hay bất kỳ cộng sự nào) là một đối tác tư duy, bạn sẽ nhận được Giải pháp.
Còn khi bạn coi họ là thợ gõ, bạn chỉ nhận được Văn bản.
Framework Ra Quyết Định Đơn Giản
Vậy làm sao để bớt “độc tài” và trao quyền nhiều hơn? Gokul gợi ý một tư duy đơn giản:
Xác định RÕ vấn đề: Đừng lười biếng ở bước này. “Doanh số thấp” là hiện tượng, không phải vấn đề. “Khách hàng bỏ đi ở bước thanh toán” mới là vấn đề.
Đặt giới hạn (Constraints): Ngân sách bao nhiêu? Thời gian bao lâu? (Ví dụ: “Giải quyết vấn đề này trong 2 ngày, không tốn quá 1 triệu”).
Lùi lại và để họ (hoặc AI) làm: Đừng can thiệp vào quá trình “How”. Chỉ kiểm tra kết quả “What”.
Lời kết
Từ ngày áp dụng tư duy này, mình thấy… nhàn hẳn.
Mình không còn phải lo từng li từng tí (micromanagement).
Học sinh của mình tự giác tư duy hơn.
Cái logo Eakar Coffee (phiên bản 2) do bạn Designer tự nghĩ ra đẹp hơn cái mình tưởng tượng gấp 10 lần.
Đừng biến mình thành kẻ độc tài cô đơn. Hãy là người đặt câu hỏi thông minh.
Và hãy nhớ: Người giỏi không phải là người có mọi câu trả lời. Người giỏi là người có những câu hỏi hay.
(Ngày mai: Chúng ta sẽ nói về một chủ đề cực hot - Khi AI không chỉ là công cụ, mà là… sếp của bạn. Cùng gặp gỡ Julie Zhuo nhé!)
