Suốt mười năm đầu đi dạy Hóa, mình đã làm đúng những gì một giáo viên tận tâm “chuẩn mực” thường làm. Mình thức đến 2 giờ sáng soạn từng trang giáo án. Mình thiết kế slide Powerpoint đẹp lóa mắt, chèn đủ hiệu ứng bay lượn. Từ ví dụ, câu hỏi cho đến đáp án đều được mình mớm sẵn tận răng trên bảng đen.
Mình tưởng đó là dạy tốt, là cách chứng minh với học sinh: “Thấy chưa, thầy thương các em nhường nào!”
Kết quả? Mỗi buổi học, chúng đến lớp nhẹ nhàng bật chế độ “chờ tải file” từ não mình sang não chúng. Trò nào không ghi kịp thì chép bài của đứa kế bên. Đưa một bài kiểm tra hơi lệch so với giáo án, cả lớp lập tức nháo nhào: “Cái này ngoài vùng phủ sóng thầy ơi!”
Hóa ra, mình đã bảo bọc và kiểm soát quá mức. Giáo án càng chi tiết, học sinh càng lười suy nghĩ. Mình tự biến mình thành “nút thắt cổ chai” trong lớp học của chính mình.
Triết lý “Give Away Your Legos”
Sự ngộ nhận ấy theo mình cho tới khi mình tình cờ nghe được Molly Graham (từng đảm nhiệm vai trò cấp cao tại Google và Facebook) chia sẻ trong podcast podcast của Lenny. Molly đã khái quát về một phương châm xây dựng đội nhóm tuyệt vời mang tên: “Give Away Your Legos” (Đưa cho người khác mảng Lego của bạn).
Molly diễn giải thế này: Khi startup của bạn nhỏ, bạn làm mọi thứ và vui vẻ xếp những viên gạch Lego sự nghiệp của mình. Khi đội ngũ phình to, bạn phải bắt đầu chia sẻ phần việc đó — tức là trao đi những mảnh Lego bạn đã dày công gây dựng, để bạn có thể tiếp nhận và xây nên những cụm Lego lớn hơn, quan trọng hơn ở một cương vị mới.
Phần đau đớn nhất luôn là sự chấp nhận buông bỏ. Chúng ta thường lo sợ người khác sẽ làm đổ cấu trúc mình đã hoàn chỉnh, hoặc xếp không đẹp bằng mình.
Áp dụng vào lớp học, triết lý “nhả Lego” của Molly vô cùng thấm thía: Muốn bọn trẻ mạnh mẽ hơn và lớn lên? Bạn phải buông bớt những phần “giảng” để chúng “tự tìm”. Đem mảng Lego (kiến thức và sự khám phá) trao cho chúng. Sự làm thay, đôi khi lại là kẻ thù lớn nhất của sự trưởng thành.
Chuyển giao sức mạnh với Framework SPEC
Nhưng nói buông tay đâu thể cứ vứt bài đó rồi kêu: “Các em xoay sở đi!”. Buông cũng cần nghệ thuật. Mình áp dụng framework giáo dục mang tên SPEC cho chính lớp học của mình:
Self-learn (Tự học): Học sinh tự nghiên cứu, định vị thông tin cốt lõi mà không có sự nhắc tuồng của thầy cô. “Các bạn, hôm nay thầy có từ vựng Axit Sunfuric rải đâu đó trong ba trang sách, 10 phút để tự tìm ra công năng của nó.”
Pair / Peer (Học cặp / Nhóm): Một cái đầu không nghĩ ra thì xài hai cái. Thảo luận, tranh biện để cọ xát góc nhìn.
Extend (Mở rộng): Cung cấp các công cụ mài thêm kiến thức. Đây là lúc mình mới mở lời, bằng những câu hỏi gợi mở, đào sâu để kiến thức của chúng chắc chắn hơn.
Create (Sáng tạo): Các em biến kiến thức đã tìm ra thành sản phẩm theo cách riêng (mindmap, sơ đồ, mô hình).
Khi mình mạnh dạn đứng qua một bên, tự nhiên áp lực được nhấc khỏi vai, mà lớp học lại râm ran tràn đầy sức sống. Bọn trẻ tự giải quyết những “cú sốc” nhẹ từ việc thiếu vắng gợi ý của thầy, tự tìm đến nhau. Từ một “người giảng giải lý thuyết”, mình trở thành một “người đặt câu hỏi”.
Và bất ngờ thay, giáo án chuẩn bị kỹ nhất bây giờ lại chính là những câu hỏi hay.
Học cách buông
Nhiều người quản lý trong chúng ta hay tin rằng: Không giao quyền vì “Tụi nó làm hỏng thì mình lại phải dọn!”. Nhưng bạn biết không, chẳng có lâu đài nào được xây kiên cố mà người thợ chưa từng làm vỡ vài viên gạch. Cho phép người học, nhân viên được đụng vào sai số, họ mới biết trân trọng và vững tay nghề.
Buông bỏ quyền kiểm soát không có nghĩa là buông trách nhiệm. Mà đó là bước nâng cấp bản thân lên một tầm để trao quyền.
Bạn không cần phải nói ít hơn để tỏ ra nguy hiểm. Bạn cần hỏi nhiều hơn để đánh thức tiềm năng của người khác. Mỗi lần bạn muốn giành lấy micro để “chỉ tận tay”, hãy hít một hơi, mỉm cười và đặt câu hỏi. Nhường mảnh Lego của bạn, vì đã đến lúc cùng nhắm đến một công trình to lớn hơn.
Bạn hoàn toàn tự mình làm được điều này!
💡 Lấy cảm hứng từ: Molly Graham — Give Away Your Legos, Lenny’s Podcast
Trong khóa học AI của mình, mình cũng học cách “buông” như thế. Mình không giảng giải cả buổi — mình hỏi, và bạn tự tìm ra câu trả lời thông qua những thử nghiệm thực tế với AI. Cùng bắt tay “nhả Lego” ngay thôi!
