Năm ngoái, chán cảnh giáo viên chủ nhiệm phải hò hét phân công lớp từng ly từng tí mỗi buổi lao động tự quản, mình quyết định chơi lớn bằng một thí nghiệm liều lĩnh: Thay vì chỉ định một lớp trưởng duy nhất “cầm trịch” suốt năm dài đằng đẵng như truyền thống, mình cho 5 học sinh luân phiên làm “Lớp trưởng một tuần”.
Kết quả thế nào?
Tuần đầu tiên: Hỗn loạn đến mức thảm họa. Bạn “Lớp trưởng tuần một” gào khan cả cổ để ổn định trật tự nhưng không ai thèm nghe, kết cục là cả lớp bị trừ điểm thi đua và “bạn tù” lớp trưởng thì gần như phát khóc trong giờ sinh hoạt cuối tuần. Mình định lao vào ứng cứu, “chỉnh đốn” nhưng rồi kịp dừng lại nhìn ngắm sự uất ức đằng sau ánh mắt tuyệt vọng ấy.
Thế mà, kinh ngạc thay, đến tuần thứ ba, guồng máy bắt đầu chạy êm ru. Cửa sổ mở tung thoáng mát, bảng lau sạch sẽ, trực nhật đến sớm hẳn 15 phút.
Điều kỳ diệu gì đã xảy ra vậy? Những đứa trẻ bỗng ngoan hiền đột xuất sao? Không hề. Mình chỉ đưa thêm một bước tưởng chừng rất phụ nhưng hóa ra lại là cốt lõi: Phản tư (Reflection).
Bài học đắt giá từ huấn luyện viên thiên tài
Sự thay đổi ngoạn mục ở đám trẻ đồng điệu kỳ lạ với những lời chia sẻ cực kì đáng giá của Matt Mochary - chuyên gia khai vấn (coaching) đứng đằng sau sự thành công các nhà điều hành máu mặt như CEO Coinbase, Reddit hay Notion. Matt xuất hiện trong tập podcast của Lenny và vạch trần một nhầm tưởng chết người về lãnh đạo.
Hầu hết mọi người (và cả mình ngày trước) thường mặc định: “Leadership (Kỹ năng lãnh đạo) đích thực nằm ở tài ra quyết định chính xác tới mức vi diệu”. Cứ người giỏi đưa ra phán quyết, lật bài chuẩn luôn thắng.
Nhưng Matt lại đập tan ảo tưởng ấy: Lãnh đạo vĩ đại nhất, hay lớp trưởng tốt nhất, là người biết phản tư sau mỗi quyết định - bất chấp quyết định đó sai bét. Vấn đề không phải là làm thế nào để không bao giờ té ngã. Lãnh đạo tài ba là kẻ có đủ can đảm đứng trước đội ngũ của mình và dõng dạc nói: “Lựa chọn hôm qua của tôi là một sai lầm.”
Một thằng nhóc 16 tuổi cũng vậy. Không có đứa bé nào bẩm sinh là chuyên gia điều hành. Cái chúng cần không phải chức vụ cao chót vót (danh xưng quyền uy trong lớp học) để thỏa mãn cái tôi, mà là không gian để dũng cảm nhận ra và sửa lại “tuần trước mình sai ở chỗ nào” mà không sợ bị thầy cô xỉ vả.
Dạy trẻ học lãnh đạo
Chính vì được tự do phản tư, mình thay đổi cách thức vận dụng và hình thành framework cực đơn giản, thay vì mắng nhiếc sự hỗn loạn của tuần đầu tiên. Chúng ta làm theo quy trình:
Phân công & Hướng dẫn: Ném đứa trẻ vào môi trường thử nghiệm với chức danh, được chỉ điểm vai trò.
Tổ chức & Điều phối: Chúng vùng vẫy bơi trong trách nhiệm được trao. Đa phần là sắp xếp lộn xộn, bị bắt nạt ngược lại bởi đứa bạn cùng bàn, hoặc lên cơn hách dịch cãi cọ tanh bành.
PHẢN TƯ (Reflection): Bước sống còn. Đứng trước lớp ngày cuối cùng, không phải giáo viên phán xét “Em làm tệ quá”, mà lớp trưởng tự bộc bạch: “Tuần này mình đã phân công sai chỗ nào, vì sao các bạn càu nhàu mình? Lý do do mình hách dịch hay do bạn chưa hợp tác?”
Giáo viên tuyệt đối không đánh giá thành công hay thất bại — chúng ta chỉ cùng học sinh nhìn lại vấn đề như một tấm gương soi. Cứ thế, tuần hai nhìn tuần một, tuần ba rút kinh nghiệm rành rẽ hơn.
Quyền năng của sự can đảm thừa nhận
Thế đó, một người lớp trưởng giỏi không phải là người điều hành hoàn hảo mọi chuyện suôn sẻ. Đó là những đưa trẻ bắt đầu dám đứng lên và dũng cảm nói một câu rất đàn ông: “Xin lỗi cả lớp, mình giao việc trực nhật cho bạn Nam vào hôm nhà bạn ấy có tang là do lầm lỗi của mình, không lắng nghe các bạn”.
Kỹ năng thu nạp ý kiến, năng lực nói “tôi sai” mà lòng vẫn tự tôn sẽ biến chúng trở thành những chiến binh dũng mãnh, đầy tính người và luôn sẵn sàng sửa bồi trên trường đời nghiệt ngã sau này. Giống như vị CEO Coinbase, thay vì lảng tránh những quyết định đốt tiền vô nghĩa, lại ngẩng cao đầu đi tìm nguyên lý sửa chữa chúng bằng một trái tim đã được coaching rực rửa.
Bạn cũng hoàn toàn rèn dũa được năng lực này. Phản hồi và chấp nhận yếu đuối là bài học cần được rèn luyện, y hệt cơ bắp. Bạn và mình đều làm được.
💡 Lấy cảm hứng từ: Matt Mochary — The Great CEO Within, Lenny’s Podcast
Feedback không chỉ đến từ người khác, feedback lớn nhất đến từ việc bạn thành thực phản tư chính mình. Trong khóa học, mình dạy cách ứng dụng AI để nhận feedback — và cũng để rèn mình dũng cảm nhìn vào những prompt mình đi sai hướng. Vậy, tuần này bạn nhận ra mình sai ở điểm nào chưa?
