Mình sẽ kể bạn nghe về những chú chó đua.
Nikhyl Singhal — VP Product tại Meta, từng là CPO tại Credit Karma, từng lãnh đạo team ở Google — mở đầu bài podcast với một câu chuyện từ thời thơ ấu:
“Khi tôi còn nhỏ, sống ở Midwest, giải trí là đi xem đua chó. Họ dùng một con thỏ giả chạy trên ray — nhanh hơn chó — để chó đuổi theo chạy vòng vòng. Nhưng điều thú vị là: nếu lỡ chú chó nào chạm được con thỏ, nó sẽ KHÔNG BAO GIỜ chạy lại. Vì nó đã đạt được thứ nó đuổi theo — rồi sao? Hết.”
Mình đọc câu này 3 lần.
Vì mình nhận ra: mình cũng đang đuổi theo một con thỏ giả.
Con thỏ giả của mình
Khi mình bắt đầu dạy học, con thỏ là: “Trở thành giáo viên chính thức.” Mình đuổi theo nó 3 năm. Đạt được.
Con thỏ tiếp theo: “Được bổ nhiệm tổ trưởng.” Đuổi thêm 5 năm.
Rồi: “Được đồng nghiệp tôn trọng.” “Được phụ huynh khen.” “Được giải thưởng.”
Mỗi lần “chạm con thỏ”, mình vui khoảng… 2 tuần. Rồi lại tìm con thỏ tiếp theo. Rồi lại chạy.
Nikhyl nói:
“Your listeners are spending time focused on: ‘One day I will be X. I will be that vice president. I will have more money.’ But they don’t think about what happens NEXT.”
Bạn dành hết năng lượng để đuổi theo chức danh, thu nhập, sự công nhận. Nhưng bạn không hỏi: “Rồi sao? Chạm được rồi thì mình làm gì?”
Mình tưởng sự nghiệp là một đường thẳng đi lên. Hóa ra nó là một vòng tròn — nếu bạn không chủ động thiết kế.
“911 Calls” — Khi sự nghiệp “thành công” mà vẫn khổ
Nikhyl đã mentor hàng trăm PM trong sự nghiệp. Và phần đáng buồn nhất mà anh chia sẻ:
“People who make it to the top often run into serious mental health challenges.”
Những người lên đến đỉnh — VP, C-level, người mà ai cũng ngưỡng mộ — thường gặp khủng hoảng. Vì họ đã đuổi theo con thỏ cả đời, chạm được rồi, và giờ không biết chạy đi đâu.
Anh gọi những cuộc gọi từ mentee của mình là “911 calls” — cuộc gọi khẩn cấp:
“I take a few 911 calls every week. The most substantive times to help people is when they’re in moments of dilemma or forks in the road.”
Mình nghe điều này và cảm thấy… nhẹ nhõm. Vì mình tưởng chỉ mình mới bối rối về sự nghiệp ở tuổi 50. Hóa ra VP tại Meta cũng bối rối. CEO cũng bối rối. Ai cũng từng bối rối.
Sự nghiệp không có “đích đến.” Chỉ có hành trình — và bạn phải liên tục tự hỏi: “Mình đang đi đúng đường không?”
“Ex-growth companies” — Cảnh báo cho sự nghiệp
Nikhyl có một concept hay: ex-growth companies — những công ty từng tăng trưởng nhanh nhưng giờ đã chậm lại.
Anh cảnh báo: nếu bạn đang ở một tổ chức ex-growth, khả năng phát triển của bạn cũng bị giới hạn. Không phải vì bạn kém, mà vì môi trường không còn tạo ra cơ hội mới.
Mình liên tưởng đến giáo dục. Có những trường đã qua thời kỳ phát triển. Chương trình cũ, cách làm cũ. Giáo viên ở đó 20 năm, làm cùng một việc, năm này qua năm khác.
Không có gì sai. Nhưng nếu bạn muốn phát triển, bạn cần nhận ra: đôi khi vấn đề không phải là bạn, mà là mảnh đất bạn đang đứng.
Mình nhận ra điều này khi mình bắt đầu viết blog. Ở trường, mình dạy giỏi — nhưng mình không phát triển thêm nữa. Blog mở ra một “vùng đất” mới: viết, chia sẻ, công nghệ, cộng đồng. Và đột nhiên, mình thấy mình đang học như một sinh viên năm nhất — hào hứng, ngượng ngùng, và đầy năng lượng.
Framework: Sự nghiệp theo “season”
Từ bài podcast, mình rút ra cách nhìn sự nghiệp mà mình ước mình biết sớm hơn 20 năm:
Season 1: Xây nền (năm 1-5)
Học skill. Tìm mentors. Đừng quá lo về title. Tập trung vào: “Mình giỏi cái gì?”
Season 2: Phát triển sâu (năm 5-15)
Chọn hướng đi. Build track record. Đây là lúc bạn tìm “thứ đáng đuổi theo” — và nó nên là skill/impact, không phải title.
Season 3: Multiply (năm 15+)
Giúp người khác phát triển. Share kiến thức. Mentor. Và bắt đầu điều mới — vì nếu bạn chỉ lặp lại thứ cũ, bạn sẽ là chú chó đua không còn muốn chạy.
Mình đang ở Season 3. Và blog này chính là cách mình “bắt đầu điều mới.”
💡 Insight: Sự nghiệp không phải đường thẳng đi lên. Nó là chuỗi các “season” — mỗi season cần mục tiêu khác nhau. Đừng dùng cách chạy của Season 1 cho Season 3.
Tại sao Nikhyl dành thời gian mentor miễn phí?
Điều mình ngưỡng mộ nhất về Nikhyl: anh dành hàng trăm giờ mỗi năm để mentor — miễn phí.
Tại sao? Vì anh phát hiện: giúp người khác phát triển là cách tốt nhất để mình tiếp tục phát triển.
Khi bạn mentor ai đó, bạn phải tổ chức lại kiến thức trong đầu. Bạn phải giải thích rõ ràng. Bạn phải nhìn vấn đề từ góc nhìn khác. Và quá trình đó — không phải kết quả — là thứ giữ bạn sắc bén.
Mình trải nghiệm điều tương tự với blog. Khi viết bài, mình phải suy nghĩ kỹ hơn. Mình phải hỏi: “Mình thật sự tin điều này hả? Mình có evidence không?” Và nhiều khi, mình phát hiện ra… mình chưa nghĩ kỹ như mình tưởng.
Đừng đuổi theo thỏ. Hãy xây đường chạy.
Mình không nói bạn đừng có tham vọng. Tham vọng tốt.
Nhưng hãy hỏi: bạn đang đuổi theo con thỏ giả — hay bạn đang xây đường chạy?
Con thỏ giả: title, lương, giải thưởng. Chạm được rồi, hết.
Đường chạy: skill, mối quan hệ, impact, ý nghĩa. Không bao giờ hết.
Nikhyl đã mentor hàng trăm người. Và điều anh thấy ở những người thành công nhất không phải là chức danh — mà là họ luôn có điều tiếp theo đáng để pursue. Họ không bao giờ bị kẹt ở “rồi sao?”
Mình 50 tuổi, dạy học 25 năm, và mới bắt đầu viết blog. Đó là con đường chạy mới của mình. Nó có thể không đi đến đâu. Nhưng ít nhất, mình đang chọn chạy — không phải đang bị con thỏ giả kéo đi.
Bạn đang đuổi theo con thỏ nào? Nó là thật hay giả? Và quan trọng hơn: nếu bạn chạm được nó ngày mai, bạn sẽ làm gì tiếp theo? ☕
