Năm 2023 có lẽ luôn đọng lại trong mình những cảm xúc kỳ quặc và ngỡ ngàng nhất. Cuối năm đó, mình lặn lội sang tận Ấn Độ, mon men vác xác vào Riverside Learning Center — nơi được báo chí thế giới xưng tụng bằng vô số danh xưng kiều diễm: “Ngôi trường sáng tạo nhất định tinh”.
Mang tâm thế của một người gắn chặt với công nghệ số, mình mường tượng khung cảnh trong trường sẽ tràn ngập iPad lấp lánh, kính VR bay lờn vờn hay bảng tương tác Hologram. Bọn trẻ sẽ code xì xồ bằng đủ ngôn ngữ lập trình tân tiến.
Nhưng hóa ra, mình đã nghĩ sai bét. Thực tế tát mình một cái tỉnh ngủ.
Bước chân vào cổng trường, đón tiếp mình là… không có gì. Tuyệt đối không có lấy một chiếc thiết bị thông minh thừa thãi. Khuôn viên đập vào mắt bình bẽ đến mức tối giản. Nhìn sâu vào các lớp học, chỉ thấy bọn trẻ tự quây quần xây dựng tháp giấy bìa xộc xệch, và thỉnh thoảng một đám rú lên cười lăn lóc khi ngọn tháp rớt cái ầm.
Sự sáng tạo mang hình hài của “Việc được phép làm vỡ”
Sự ngỡ ngàng của mình được cô Kiran Bir Sethi — người sáng lập huyền thoại của Riverside — mỉm cười hồi đáp đanh thép: “Sáng tạo chưa bao giờ đi ra từ màn hình công nghệ, thầy ạ. Sự sáng tạo nằm trong văn hóa vứt bỏ nỗi sợ hãi về lỗi lầm.”
Bọn trẻ được khuyến khích thử. Xây tháp sai cách — vỡ. Không sao, phân tích vì sao vỡ, bồi đắp thiết kế lại, xây lại.
Nghe như sét đánh ngang tai, mình sực nhớ tới Scott Belsky — nhà thiết kế nổi danh đằng sau Behance (thuộc Adobe). Ông từng nhấn mạnh trong một diễn đàn thiết kế rằng: Hàng triệu ý tưởng thiên tài của nhân loại chết yểu ngay vòng sơ bảng không phải bởi vì tác giả thiếu kiến thức chuyên môn hay tài năng nhào nặn. Chúng bị bóp chết ở chính sự chần chừ — sợ hãi việc “bẻ lái” thành hành động vì sợ hậu quả thất bại. “Chết vì không ai dám sai”.
Dạy trẻ học sai trước khi học đúng
Hãy nhìn lại hệ thống giáo dục chúng ta đang đắm chìm vào. Từ những ngày đầu con trẻ cắp sách đến trường, mỗi thứ đều phải được nhét đúng khuôn hình tròn, vuông, tam giác. Mọi thao tác giải bài chỉ có khái niệm “Đáp án đúng duy nhất” trong sấp học liệu thầy giáo cho trước. Viết sai chữ đòn roi trên bục, tô lệch màu nhận ánh nhìn thất vọng từ gia đình.
Thế thì làm sao mong mỏi những công dân sáng tạo làm bá chủ công nghệ thế kỷ 21, khi suốt 12 năm phổ thông não bộ chúng được neo theo tín điều ngoan hiền duy nhất là “Dễ dãi điền đáp án an toàn”?
Bài học từ “Trường học hay nhất thế giới” là một thứ văn hóa mở, nới lỏng chiếc phanh hãm rủi ro:
Không quan tâm điểm số (Marks don’t equal passion).
Điểm yếu lớn nhất không phải bài kiểm tra dưới trung bình, mà là sợ làm bài kiểm tra.
Không phán xét đáp án: Những giải pháp ngông cuồng vô hiệu nhất hôm nay, chính là hạt giống để gieo đắp tư duy phá rào ngoạn mục hơn.
Bạn luôn làm được, nếu dám bắt đầu sai
Chúng ta hì hục đòi dạy cho trẻ tự tin sáng tạo bằng mớ công cụ tối tân. Nhưng thực ra, vũ khí bí ẩn lại nằm ở chuyện cởi trói cho việc chấp nhận sai sót.
Nếu bạn muốn rèn giũa con cái, hay nhân viên, học trò của mình tư duy sắc bén. Đừng bao giờ hỏi “Hôm nay bài làm ĐÚNG quy trình không?”. Hãy đổi trục, và tươi cười hỏi: “Hôm nay con đã ĐỦ DŨNG CẢM để làm sai điều gì chưa?”.
Rung chấn tự khắc xuất hiện vì bạn đã giải tỏa mọi gông cùm tinh thần. Tự do mắc lỗi chính là cánh cửa đầu tiên, rực rỡ nhất đưa bạn bước chân vào một kỷ nguyên mà ngay cả AI cũng chưa dám can đảm trải nghiệm sự vấp ngã tự do ấy. Bạn hoàn toàn dám đứng lên mạnh mẽ làm chủ bản thân ngay hôm nay!
💡 Lấy cảm hứng từ: Scott Belsky — Making Ideas Happen, Lenny’s Podcast
Khóa học AI của mình cũng chẳng hề thiếu tinh thần “Riverside”. Không có một prompt mẫu “chuẩn điểm 10” nào để bạn chép mỏi tay. Bạn tự nghĩ ra, AI xuất ảnh hụt, lệch tone, viết văn sến sẩm? Nó mới đã! Không có prompt hỏng, chỉ có prompt khiến não bộ bạn tỉnh ra phải sai ở đâu thôi. Bạn muốn làm sai cùng mình chứ?
